Of all the posts on this blog, one on Shri Subramahmanya Dhareshwara has received maximum number of responses. Not surprising perhaps going by the number of fans and critics Dhareshwara has. The most recent response was by Anu Udupi, and I thought it should be brought to the main page for what it says about Dhareshwar, his ragas, his remixes, his influence and, more importantly, on the familiar but often polemic tenku Vs badagu debate.....Anu wrote on February 15:
''Dhareshwara is the megastar of today’s’ yakshagana and probably the only bhagavata who uses almost all traditional ragas of yakshagana. Well, he uses new ragas as well and introduces new ragas into yakshagana every year. He takes utmost care before introducing new ragas into yakshagana. It is a different game altogether in new prasangas and it is important to have some remixes to attract new audience into yakshagana. Dhareshwara, the most valued yakshagana artist of today's yakshagana, got attreacted by 'yakshagana when he listened to raga Chaand by late Sri Gundmi Kalinaga Navada. Rest is history as all of us know as Dhareshwara pulled thousands of new audience into yakshagana (including me).
Though I would not support every innovations of Dhareshwara in the field of yakshagana (after all who is perfect in this world?), I can say with confidence that in the current yakshagana (including Tenku and Badagu) Dhareshwara is the most admired and most knowledged bhagavata.
By reading Sudhanwa Deraje's blog one could immediately come to a conclusion that he is against badagu tittu and he is looking everything through a colored lens. This is typical writing by some hard core tenku followers.
I have seen both forms of yakshaagana from last many years and come to the conclusion that there is nothing in tenku tittu yakshagana except the ‘Bannada Vesha’ which we can enjoy once in a while. Bhagavatike by all tenku bhagaavaatas is now copy of Kalinga Navada and Dhareshwara (except for Balipa family). Well, it is the liking at the end of the day I don’t want to comment on the aaudiences if they like tenku tittu. I like Badagu tittu and Dhareshwara and keep clapping for his bhagavatike.
I was one of the audiences for the 'Uttarana Pourusha' prog and that day Dhareshwara used all traditional raagas only!!! I am fortunate to get some video clips of this performance want will post it as a proof. Also, it is interesting to note that on that Dhareshwara had used some rare traditional yakshagana raagas!!! (like Yaaru saarathi neenu)''
Though I would not support every innovations of Dhareshwara in the field of yakshagana (after all who is perfect in this world?), I can say with confidence that in the current yakshagana (including Tenku and Badagu) Dhareshwara is the most admired and most knowledged bhagavata.
By reading Sudhanwa Deraje's blog one could immediately come to a conclusion that he is against badagu tittu and he is looking everything through a colored lens. This is typical writing by some hard core tenku followers.
I have seen both forms of yakshaagana from last many years and come to the conclusion that there is nothing in tenku tittu yakshagana except the ‘Bannada Vesha’ which we can enjoy once in a while. Bhagavatike by all tenku bhagaavaatas is now copy of Kalinga Navada and Dhareshwara (except for Balipa family). Well, it is the liking at the end of the day I don’t want to comment on the aaudiences if they like tenku tittu. I like Badagu tittu and Dhareshwara and keep clapping for his bhagavatike.
I was one of the audiences for the 'Uttarana Pourusha' prog and that day Dhareshwara used all traditional raagas only!!! I am fortunate to get some video clips of this performance want will post it as a proof. Also, it is interesting to note that on that Dhareshwara had used some rare traditional yakshagana raagas!!! (like Yaaru saarathi neenu)''
Sudhanwa's reply:
ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನೀತನಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವೆ .
೧.ಆ ರಾತ್ರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಬೇಸರದಿಂದ ಬ್ಲಾಗ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಂಡ ಹತ್ತು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಗುತಿಟ್ಟನ್ನು ಹಳಿಯದಿದ್ದರೂ,ನಾನು ಬಡಗಿನ ವಿರೋಧಿಯೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅನು ಉಡುಪಿಯವರು ಹೇಗೆ ಬಂದರೋ ತಿಳಿಯೆನು.
೨. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದವನಾಗಿದ್ದೂ ಬಚ್ಚಗಾರು, ಇಡಗುಂಜಿ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ, ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳಗಳ ಆಟಗಳನ್ನೂ ೯೦ರ ದಶಕದಿಂದ ನೋಡುತ್ತ, ತೆಂಕು-ಬಡಗಿನ ರುಚಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಬೆಳೆದವನೆಂದು ವಿನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಹೇಳಬಯಸುವೆ.
೩. ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವುದು ಬಣ್ಣದ ವೇಷದ ಅಬ್ಬರ ಮಾತ್ರ, ತೆಂಕಿನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗವತರೂ ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡರ-ಧಾರೇಶ್ವರರ ನಕಲು ಹೊಡೆಯುವವರು, ಧಾರೇಶ್ವರರೇ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಉಳ್ಳವರು -ಎಂಬ ಉಡಾಫೆಯ ಮಾತುಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಕೇಳಿಸದಿರಲಿ !
೪. ಧಾರೇಶ್ವರರು ಅಂದು ಹಾಡಿದ್ದೂ ಬಡಗಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಗಗಳನ್ನು ಎಂದಾದರೆ ಅದು ನನ್ನಂಥವನಿಗೆ ಬಹಳ ನಿರಾಶೆಯ ಸಂಗತಿ. ತನ್ನ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ. ತೆಂಕಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಬಹು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತವನ್ನೋ, ಭಜನೆಯನ್ನೋ, ರಂಗಗೀತೆಯನ್ನೋ ಕೇಳಿದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. (ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅವರು ಅಂತಹುದನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರಾದರೂ, ಅದು ನಗಣ್ಯ ಎಂಬಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ) ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ದಿ.ಅಗರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಭಾಗವತರು, ದಿ.ದಾಮೋದರ ಮಂಡೆಚ್ಚರು, ತೀರಿಹೋದ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು, ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳರು - ಇಂಥವರೆಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನನ್ಯತೆಯೊಳಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಅನನ್ಯ ಸ್ವರ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವರು.
೫. ಬಡಗು ಮೇಲೋ ತೆಂಕು ಮೇಲೋ ಎಂಬುದು ಯಾವತ್ತೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ವಿಷಯವೇ ಅಲ್ಲ. ಎರಡು ತಿಟ್ಟುಗಳಿಂದಲೋ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತುಂಬಲಾಗದ ಲಾಭ-ನಷ್ಟ ಎರಡೂ ಆಗಿವೆ ! ಮಾತು-ಅಭಿನಯ-ಕಥಾ ಸಂದರ್ಭ-ವೇಷಭೂಷಣ ಎಲ್ಲ ಹದವಾಗಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಕಳೆಕಟ್ಟಬೇಕು, ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅದರ ಆಶು ರೂಪ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಂಬುದು ನನ್ನಂಥವರ ಆಸೆ. ಕಾಲೋಚಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಿಂತ ಕಲೋಚಿತ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೊಟ್ಟು ,ಯಕ್ಷಗಾನವು ನಾಟಕವೋ ಸಿನಿಮಾವೋ ಆಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಹೃದಯರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿ ಅಂತ ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ.
೬. ಬಡಗಿನ ನೆಬ್ಬೂರು ಭಾಗವತರ ಆತ್ಮಕಥನ ಬರೆದಿರುವ ಜಿ.ಎಸ್.ಭಟ್ಟರು, ಈವರೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ೧೩ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳು ಬಂದಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನಾದರೂ ನಾವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಓದಿಕೊಂಡರೆ, ತೆಂಕು ಬಡಗುಗಳ ವೈಭವವೂ, ಕೊರೆಗಳೂ ತಿಳಿದೀತು.
ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನೀತನಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವೆ .
೧.ಆ ರಾತ್ರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಬೇಸರದಿಂದ ಬ್ಲಾಗ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಂಡ ಹತ್ತು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಗುತಿಟ್ಟನ್ನು ಹಳಿಯದಿದ್ದರೂ,ನಾನು ಬಡಗಿನ ವಿರೋಧಿಯೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅನು ಉಡುಪಿಯವರು ಹೇಗೆ ಬಂದರೋ ತಿಳಿಯೆನು.
೨. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದವನಾಗಿದ್ದೂ ಬಚ್ಚಗಾರು, ಇಡಗುಂಜಿ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ, ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳಗಳ ಆಟಗಳನ್ನೂ ೯೦ರ ದಶಕದಿಂದ ನೋಡುತ್ತ, ತೆಂಕು-ಬಡಗಿನ ರುಚಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಬೆಳೆದವನೆಂದು ವಿನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಹೇಳಬಯಸುವೆ.
೩. ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವುದು ಬಣ್ಣದ ವೇಷದ ಅಬ್ಬರ ಮಾತ್ರ, ತೆಂಕಿನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗವತರೂ ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡರ-ಧಾರೇಶ್ವರರ ನಕಲು ಹೊಡೆಯುವವರು, ಧಾರೇಶ್ವರರೇ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಉಳ್ಳವರು -ಎಂಬ ಉಡಾಫೆಯ ಮಾತುಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಕೇಳಿಸದಿರಲಿ !
೪. ಧಾರೇಶ್ವರರು ಅಂದು ಹಾಡಿದ್ದೂ ಬಡಗಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಗಗಳನ್ನು ಎಂದಾದರೆ ಅದು ನನ್ನಂಥವನಿಗೆ ಬಹಳ ನಿರಾಶೆಯ ಸಂಗತಿ. ತನ್ನ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ. ತೆಂಕಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಬಹು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತವನ್ನೋ, ಭಜನೆಯನ್ನೋ, ರಂಗಗೀತೆಯನ್ನೋ ಕೇಳಿದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. (ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅವರು ಅಂತಹುದನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರಾದರೂ, ಅದು ನಗಣ್ಯ ಎಂಬಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ) ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ದಿ.ಅಗರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಭಾಗವತರು, ದಿ.ದಾಮೋದರ ಮಂಡೆಚ್ಚರು, ತೀರಿಹೋದ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು, ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳರು - ಇಂಥವರೆಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನನ್ಯತೆಯೊಳಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಅನನ್ಯ ಸ್ವರ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವರು.
೫. ಬಡಗು ಮೇಲೋ ತೆಂಕು ಮೇಲೋ ಎಂಬುದು ಯಾವತ್ತೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ವಿಷಯವೇ ಅಲ್ಲ. ಎರಡು ತಿಟ್ಟುಗಳಿಂದಲೋ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತುಂಬಲಾಗದ ಲಾಭ-ನಷ್ಟ ಎರಡೂ ಆಗಿವೆ ! ಮಾತು-ಅಭಿನಯ-ಕಥಾ ಸಂದರ್ಭ-ವೇಷಭೂಷಣ ಎಲ್ಲ ಹದವಾಗಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಕಳೆಕಟ್ಟಬೇಕು, ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅದರ ಆಶು ರೂಪ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಂಬುದು ನನ್ನಂಥವರ ಆಸೆ. ಕಾಲೋಚಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಿಂತ ಕಲೋಚಿತ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೊಟ್ಟು ,ಯಕ್ಷಗಾನವು ನಾಟಕವೋ ಸಿನಿಮಾವೋ ಆಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಹೃದಯರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿ ಅಂತ ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ.
೬. ಬಡಗಿನ ನೆಬ್ಬೂರು ಭಾಗವತರ ಆತ್ಮಕಥನ ಬರೆದಿರುವ ಜಿ.ಎಸ್.ಭಟ್ಟರು, ಈವರೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ೧೩ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳು ಬಂದಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನಾದರೂ ನಾವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಓದಿಕೊಂಡರೆ, ತೆಂಕು ಬಡಗುಗಳ ವೈಭವವೂ, ಕೊರೆಗಳೂ ತಿಳಿದೀತು.
7 comments:
ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನೀತನಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವೆ .
೧.ಆ ರಾತ್ರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಬೇಸರದಿಂದ ಬ್ಲಾಗ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಂಡ ಹತ್ತು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಗುತಿಟ್ಟನ್ನು ಹಳಿಯದಿದ್ದರೂ,ನಾನು ಬಡಗಿನ ವಿರೋಧಿಯೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅನು ಉಡುಪಿಯವರು ಹೇಗೆ ಬಂದರೋ ತಿಳಿಯೆನು.
೨. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದವನಾಗಿದ್ದೂ ಬಚ್ಚಗಾರು, ಇಡಗುಂಜಿ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ, ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳಗಳ ಆಟಗಳನ್ನೂ ೯೦ರ ದಶಕದಿಂದ ನೋಡುತ್ತ, ತೆಂಕು-ಬಡಗಿನ ರುಚಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಬೆಳೆದವನೆಂದು ವಿನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಹೇಳಬಯಸುವೆ.
೩. ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವುದು ಬಣ್ಣದ ವೇಷದ ಅಬ್ಬರ ಮಾತ್ರ, ತೆಂಕಿನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗವತರೂ ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡರ-ಧಾರೇಶ್ವರರ ನಕಲು ಹೊಡೆಯುವವರು, ಧಾರೇಶ್ವರರೇ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಉಳ್ಳವರು -ಎಂಬ ಉಡಾಫೆಯ ಮಾತುಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಕೇಳಿಸದಿರಲಿ !
೪. ಧಾರೇಶ್ವರರು ಅಂದು ಹಾಡಿದ್ದೂ ಬಡಗಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಗಗಳನ್ನು ಎಂದಾದರೆ ಅದು ನನ್ನಂಥವನಿಗೆ ಬಹಳ ನಿರಾಶೆಯ ಸಂಗತಿ. ತನ್ನ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ. ತೆಂಕಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಬಹು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತವನ್ನೋ, ಭಜನೆಯನ್ನೋ, ರಂಗಗೀತೆಯನ್ನೋ ಕೇಳಿದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. (ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅವರು ಅಂತಹುದನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರಾದರೂ, ಅದು ನಗಣ್ಯ ಎಂಬಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ) ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ದಿ.ಅಗರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಭಾಗವತರು, ದಿ.ದಾಮೋದರ ಮಂಡೆಚ್ಚರು, ತೀರಿಹೋದ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು, ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳರು - ಇಂಥವರೆಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನನ್ಯತೆಯೊಳಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಅನನ್ಯ ಸ್ವರ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವರು.
೫. ಬಡಗು ಮೇಲೋ ತೆಂಕು ಮೇಲೋ ಎಂಬುದು ಯಾವತ್ತೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ವಿಷಯವೇ ಅಲ್ಲ. ಎರಡು ತಿಟ್ಟುಗಳಿಂದಲೋ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತುಂಬಲಾಗದ ಲಾಭ-ನಷ್ಟ ಎರಡೂ ಆಗಿವೆ ! ಮಾತು-ಅಭಿನಯ-ಕಥಾ ಸಂದರ್ಭ-ವೇಷಭೂಷಣ ಎಲ್ಲ ಹದವಾಗಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಕಳೆಕಟ್ಟಬೇಕು, ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅದರ ಆಶು ರೂಪ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಂಬುದು ನನ್ನಂಥವರ ಆಸೆ. ಕಾಲೋಚಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಿಂತ ಕಲೋಚಿತ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೊಟ್ಟು ,ಯಕ್ಷಗಾನವು ನಾಟಕವೋ ಸಿನಿಮಾವೋ ಆಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಹೃದಯರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿ ಅಂತ ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ.
೬. ಬಡಗಿನ ನೆಬ್ಬೂರು ಭಾಗವತರ ಆತ್ಮಕಥನ ಬರೆದಿರುವ ಜಿ.ಎಸ್.ಭಟ್ಟರು, ಈವರೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ೧೩ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳು ಬಂದಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನಾದರೂ ನಾವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಓದಿಕೊಂಡರೆ, ತೆಂಕು ಬಡಗುಗಳ ವೈಭವವೂ, ಕೊರೆಗಳೂ ತಿಳಿದೀತು.
೬. ಚರ್ಚೆಗೆ ರಂಗಸ್ಥಳ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ಅಪರಿಚಿತ ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್.
1. It is funny that both Sudhanwa and Anu Udupi taking extreme views about somebody. Though I agree that Dhareshwara is a great bhagavata of our time, Anu Udupi should also agree that Dhareshwara introduced some new songs which do not sound like yakshagana songs. As far as I know Dhareshwara does this in new prasangas and not in Pauranika prasangas.
2. Did Sudhanwa Deraje ever hear senior Balipa or senior Agari to decide about their bhagavatike? Raghava Nambiar in his book 'tilinota' wrote that senior Balipa stopped the great 'pada ettugade' in tenku tittu and tenku tittu lost this great style now. Do we need to blindly follow this as Tenku Parampare? Sri Damodar Mandeccha (I have seen and listened to his bhagavatike many times in my childhood) used Carnatic music in yakshagana as it is many times , Should we follow this as parampare? As all of us know Puttige Raghurama Holla's style is greatly influenced by late sri Kalinga Navada (again read Raghava Nambiyar's book Avalokana). How does Sudhanwa came to the conclusion that Puttige has his own style?
3. The three famous bhagavatas of tenku tittu (Padyana, Holla and Ammannaya) have a great influence of badagu tittu in their bhagavatike. I am unsure whether monotonous bhagavatike of Sri Balipa will ever be able to satisfy the new generation and specially from commercial angle. Sri Balipa is bahagavata of Kateelu mela and it is not a 'Tent Mela' (not commercial) and so I am not considering sri Balipa for any analysis.. Out of the three tenku stars Sri Dinesh Ammannaya has more control over ragas, shruti and ability to express 'bhavas'. His 'Karuna Rasa' songs are much better than Sri Dhareshwara. Unfortunately he lacks control over rangasthala and he did not get good 'mummela' artists, so he is far behind in all these skills compared to Dhareshwara. One can see the influence of Sri Damodara Mandechha in his bhagavatike and because of this many times rangastahala becomes the carnatic music concert! However ,it is undocumented truth that Dinesh Ammannaya is the superstar of tenku tittu yakshagana.
4. There are no proper tent melas in tenku tittu now. All the three bhagavatas used every other form of music in yakshagana when they were part of tent melas!! I am mentioning this as it is unfair to target only Dhareshwara since he is part of a leading tent mela from last many years!!
5. Whatever written in black and white is not the final verdict about yakshagana. The criticism by Sudhanwa about Dhareshwara and Anu about the tenku tittu is clearly not in the right spirit and direction.
6. Not but not the least let us all accept the fact that all bhagavatas are influenced by late Sri Gundmi Kalinga Navada. I have seen one senior tenku bhagavata (labeled as tenku parampareya bhagavata) singing Neela Gagana in Navada style many times when he was alone. A source close to him once accepted that Navada’s influence can be seen in his bhagavatike.. Now I will leave it to the yakshabhimanis to figure out who is this bhagavata.
Very interesting debate. I am not an expert on Bhagavathike but I enjoy what i think good in both tenku and badagu styles. My observations:
1) In concluding that all bhagavathas follow Kalinga Navada Rajaram is committing the same mistake that he accuses the other two - that is of taking an extreme position. To be fair Sudhanwa's comments here are only on one particular programme of Dhareshwar not about Dhareshwar in general. I do not see anything extreme there.
2) I do not know to what extent Ammannaaya follows the Late Damodara Mandechhcha. In my judgement, Ammannaya is Tenku's own Dhareshwar.
3) I have have heard Mandechcha's use of Carnatic Classical ragas in Yakshagana. I still think that Mandechcha's songs only used the Carnatic effect but they never became undistinguishable Carnatic vocal. The problem with Dhareshwar and Ammannaya is that sometimes their songs cannot be distinguished from cinema songs or folk songs...It is a different matter that they can sing well and they have better control over ragas...It is also a different matter that anything goes in the name of running tent melas
What is the meaning of the sentence "Dhareshwara hadidarendare kaliyuga dwaparavaguvude?".. what does Sudhanwas mean by 'pauranika kale in that show? what is the prayoga by Dhareshwara on that day which is not yakshagana? what is the meaning of commenting Dhareshwara fans? why did Sudhanwa generalize the comment about Dhareshwara if his intention is to write only about that particular show?
Let us bring some sanity into our writing. If Sudhanwa wants to comment on anything particular about Dhareshwara on a particular show I would respect it and welcome such writings.
ತೆಂಕಿನ ಭಾಗವತರ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನೇ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂಡು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಸುಧನ್ವರ ಅಜ್ನಾನಕ್ಕೆ ಶರಣು. ವರ್ಶಕ್ಕೊಂದು ಬಾರಿ ಥಟ್ಟನೆ ನೆನಪಾದವರಂತೆ ಮುಂಡಾಸು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ, ವಿನಾಕಾರಣ ವಿಕಾರವಾಗಿ ಕಿರಿಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಯಾಣರ ಭಾಗವತಿಕೆಗೆ ಸುದನ್ವರು ಚಪ್ಪಳೆ ತಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಅಭ್ಯಂತರವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಸೂಚನೆ.
hi sudhanva....
i really appritiate your frank comments...!!
There is no point in involving in the discussion with Anu,Rajarama,Krishna since they r the bliend followers of dhareshwara (it will be like "konana munde kinnari barisida hage...").
If a donkey screams by wearing dhareshwara's mask, these people say "dhareshwara yen mast hadidru...!! "
A person becomes really great when he truely points the mistakes of a great artist (when he commits)without accepting inspite of being a fan of him.
Even I truely agree that padyana's singing quality was really great in the past. But, now it's drastically went down. Frankly, it's time for padyana to have a look at his past and learn. Otherwise, finally, he'l be having only dumb and deff fans like Anu,Rajarama,Krishna....who knows only clapping...:)
Even though I like padyana, I truely accept since its a truth.
they just told holla signs like kalinga navada...thank god..they didnt say holla himself navada...!!
y do u simply waste ur time in justifyng ur words to the people who can't make out the difference b/w tenku and badagu.....!!
bhagavat could be any one (fresher or experience)...point him properly if he does any mistake and prritiate if he does good.
Post a Comment